![در هفت چنار چه حیواناتی تاکسیدرمی شدهاند؟ در هفت چنار چه حیواناتی تاکسیدرمی شدهاند؟](/files/fa/news/1401/8/30/181326_653.jpeg)
وزیر علوم:استفاده از نیروهای دانشگاهی در کنترل فساد، بالاترین تاثیر را دارد
وزیر علوم درباره نقش دانشگاهیان در مبارزه با فساد گفت: بدون لکنت میگویم استفاده از نیروهای دانشگاهی در کنترل فساد در کشور با بالاترین ضریب تأثیر موفق خواهد بود، استاد دانشگاهی که دریافت ۱۰۰ برابر دستمزد را رها کرده و در سرزمین خود به فعالیت ادامه میدهد هرگز راضی به تاراج منابع کشور خود نخواهد بود.
جامعه ۲۴ - «منصور غلامی» وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در پاسخ به این سوال که با توجه به اتمام دولت دوازدهم، وزارت علوم چقدر توانست وعدههایی که در ابتدای دولت داشته را محقق کند و چه موانعی در این زمینه داشته است؟ گفت: التهابات ناشی از تأخیر در معرفی وزیر علوم در کابینه دولت دوازدهم در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی یکی از موضوعات مهمی بود که در بدو کار با آن مواجه بودم. برایناساس ایجاد فضای آرام و امیدوارانه در محیطهای دانشگاهی از ضرورتهای مهّم شروع بهکار بود که با انتخاب همکاران شایسته، تدبیر در امور دانشگاهها و اتخاذ رویکرد تعامل با همۀ بازیگران عرصه آموزش عالی این شرایط به سرعت ترمیم شد.
مناطق تعیین شده برای آمایش آموزش عالی سنخیتی باهم نداشتند
وی خاطر نشان کرد: در زمان پذیرش مسئولیت توسط اینجانب چند موضوع مهم وجود داشت که باید به آنها رسیدگی میشد. نخست موضوع آمایش آموزش عالی بود که براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی میبایست آموزش عالی به صورت منطقهای در ۱۰ منطقه آمایشی مدیریت، تقسیمبندی و اداره میشد. پس از چند سال تلاش همکاران من در آموزش عالی معلوم شد، مناطق از نظر وسعت، پراکندگی آموزش عالی، وسعت جغرافیایی… سنخیتی با یکدیگر ندارند.
وزیر علوم توضیح داد: لذا ما با تشکیل تیمی از خبرگان آموزش عالی در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، کار را با رویکرد استانی پیگیری و خوشبختانه به دلیل سنخیت دانشگاهها در این قالب در مدت کوتاهی مسئولیتهای استانی بر عهده رئیس دانشگاه مادر استان گذاشته شد، احکام صادر و متناظر شروع به تفویض اختیار شد تا امکان انجام عمده اقدامهای آموزش عالی مثل گسترش در تمام ابعاد، آموزش، پذیرش و… در استان و تحت مدیریت یک شورا متشکل از دانشگاههای استان با نظارت دفاتر متناظر در ستاد وزارت تصمیمگیری شود، در ادامه دبیرخانهای هم برای هماهنگی ایجاد شد.
گسترش کمی بیرویه مراکز، تهدیدی برای آموزش عالی بود
غلامی توضیح داد: در وهله دوم، موضوع گسترش کمی بیرویه مراکز در دورههای قبل بود که به تهدیدی برای آموزش عالی تبدیل شده بود. اتخاذ سیاستهای انقباضی همراه با ارتقای کیفیت از موضوعات مهّمی بود که میبایست دنبال میشد. خوشبختانه با پیگیری اجرایی کردن مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، به هر نوع گسترش در حوزه دانشگاهها پایان داده شد.
بیشتر بخوانید: وزیر علوم: کلاسهای کارشناسی غیرحضوری است
وی افزود: توقف توسعه کمی و توجه به ارتقای کیفی دورهها، تدوین برنامه مهارتافزایی و اشتغالپذیری دانشجویان در دورههای کارشناسی، نظارت جدی بر عملکرد مؤسسات آموزش عالی به ویژه موسسات آموزش عالی غیردولتی با هدف ارتقای کیفی فعالیتها، ساماندهی مؤسسات آموزش عالی در تمام زیرنظامهای آموزش عالی، حفظ و ارتقای کمی و کیفی جایگاه علمی جمهوری اسلامی ایران و کسب مرجعیت علمی ایران در سطح جهان، کشورهای اسلامی و منطقه خاورمیانه از جمله اقدامهای ما در دولتهای یازدهم و دوازدهم بوده است.
وزیر علوم اضافه کرد: اقداماتی دیگری مانند؛ توجه به فعالیتهای فناورانه و دانشبنیان با گسترش کمی و کیفی حوزه فناوری وزارت و پارکهای علم و فناوری، توسعه ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت، افزایش ظرفیت پذیرش دانشجوی خارجی در دانشگاهها، توسعه فرصتهای مطالعاتی در صنعت برای اعضای هیئت علمی جدیدالاستخدام، راهاندازی گرنت فناوری و پیگیری ارتباطات بینالمللی بهویژه با دانشگاهها و مراکز پژوهشی در اروپا و… نیز در این مدت انجام شدند.
بزرگترین چالش کشور بروز پاندمی کروناست
وی ادامه داد: از همه مهمتر ایجاد فضای باثبات و آرام برای انجام کارهای علمی در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی در برنامههای ما بوده است. در حال حاضر به نظر میرسد که مهمترین چالش این دوره مدیریتی در کل کشور بروز پاندمی کرونا بوده باشد. خوشبختانه با اتخاذ تدابیر به موقع با راهاندازی آموزش الکترونیکی و با تجهیز دانشگاهها در کوتاهترین مدت توانستیم عقبافتادگی تاریخی در ارائه آموزش الکترونیکی را جبران کنیم.
غلامی درباره ادامه روند استفاده از بستر مجازی برای برنامه دانشگاهی گفت: این اقدام تأثیرات برگشت ناپذیر خود در حوزههای دیگر مثل برگزاری جلسات، نشستها، کنگرهها… که امروزه همگی به صورت الکترونیک برگزار میشود و به احتمال یقین در دوران پساکرونا هم چنین خواهد ماند را بر جای گذاشته است.
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری توضیح داد: البته طبیعی است که در هر زمان مشکلاتی وجود داشته باشد. ما هم در دوره مدیریتی خود مشکلاتی را احصا کردیم که رفع کامل آنها در یک دوره مدیریتی امکانپذیر نیست. به عنوان مثال پایین بودن سهم اعتبارات تخصیص یافته نسبت به اعتبارات پیشبینی شده در قانون برای پژوهش و فناوری و جلب نظر دستگاههای اجرایی و سازمانها برای استفاده از ظرفیت علمی موجود در دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی با هدف رفع نیازهای کشور از جمله آن است.
وی اضافه کرد: راهاندازی صندوق توسعه علمی برای حمایت از پژوهشهای تقاضامحور و کاربردی کردن پایانامههای ارشد و دکتری، همگرایی و همافزایی بیشتر بین دستگاههای متولی آموزش عالی در کشور، توجه به معیشت اعضای هیئت علمی برای ایجاد انگیزه بیشتر و نگهداشت آنها در داخل کشور نیز از جمله مواردی است که رفع آن در یک دوره امکانپذیر نیست.
افزایش دورههای مهارتافزایی برای اشغالزایی
غلامی در پاسخ به این سوال که شما در زمان ابتدای کار خود به پدیدهعدم اشتغال دانشآموختگان و توسعه کمی مراکز آموزش عالی اشاره کردید. چه اقدامی در این مدت برای بهبود وضعیت آموزشی و بهویژه مهارتافزایی دانش آموختگان انجام شده است؟ گفت: رصد و پایش اشتغال دانشآموختگان دانشگاهها در سنوات گذشته همراه با بازنگری در برنامههای درسی با رویکرد افزایش مهارت و اشتغالپذیری دانشجویان، دو اقدام مهّمی بوده که در این حوزه انجام شده است. علاوه بر این، اقدامات مهّمی برای تقویت زیرساختهای فناوری در دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی و پارکهای علم و فناوری انجام شده است.
وی افزود: افزایش تعداد شرکتکنندگان در دورههای مهارتافزایی از حدود ۲۸ هزار نفر به حدود ۱۴۰ هزار نفر و افزایش دورهها از حدود ۷۰۰ به ۴۷۰۰ دوره، نشان از عزم وزارت عتف در امر سرمایهگذاری در حوزه مهارتآموزی منتهی به اشتغالپذیری دانشآموختگان دارد.
نقش دانشجویان بسیار پررنگتر از اقشار دیگر جامعه است
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در پاسخ به این سوال که دانشگاهها و دانشجویان چقدر میتوانند موجب محرکهای اجتماعی و سیاسی در سطح کشور شوند؟ گفت: اجازه دهید پاسخ این سوال را با یک سوال شروع کنم، نقش دانشگاهها و دانشجویان در پیروزی انقلاب اسلامی چه بوده است؟ نقش دانشجویان در مدیریت جنگ تحمیلی چه بوده است؟ در همین دو مثال نقش دانشجویان بسیار پررنگتر از اقشار دیگر جامعه است. بسیاری از مجاهدان انقلاب اسلامی از میان دانشجویان بودهاند.
وی تاکید کرد: آنها بیشترین زندان و شکنجه در دوران ستمشاهی را تحمل کردند تا انقلاب اسلامی به پیروزی رسید و پس از آن نیز در کلیه عرصهها حضور پررنگ داشتهاند، چه مدیریت کشور پس از انقلاب و چه فرماندهی عرصههای میادین جنگ تحمیلی؛ بنابراین نقش دانشجویان در حرکتهای اجتماعی نقش بیبدیلی است بایستی همواره به جوانان فرصت داده شود. آنها نشان دادهاند که تواناییهای زیادی برای حل مشکلات دارند.
وزیر علوم بیان کرد: هم اکنون همین جوانان هستند، که با راهاندازی شرکتهای دانشی و واحدهای فناور در پارکهای علم و فناوری توانستهاند، از آسیب به اقتصاد و توقف تولید در صنایع کشور جلوگیری کنند. اخیرا وزیر محترم صنعت، معدن و تجارت عنوان میکرد که در ۳ سال گذشته، سالانه از ورود ۴/۵ میلیارد دلار کالا که پیش از این وارد میشد، جلوگیری شده است. چه کسی این توفیق را علیرغم تحریمهای کمرشکن برای کشور به وجود آورده است؟
برخی میخواهند جوانان ما فقط در عرصه سیاسی حضور پررنگ داشته باشند
غلامی افزود: ما معتقدیم نیروی جوان را میتوان در عرصههای مختلف فعال کرد؛ این نیست که جوانان همیشه در عرصههای سیاسی فعال باشند، عرصه فناوری هم بسیار با اهمیت است عرصه فعالیتهای فرهنگی هم بسیار مهم است اتفاقاً برخی میخواهند جوانان ما فقط در عرصه سیاسی حضور پررنگ داشته باشند و آن را حیات واقعی میدانند، در حالی که حرکت جوانان خوب است متوازن باشد به مسائل فرهنگی جامعه هم توجه کنند. فیلم زیبا و پرمعنی بسازند تابلوی زیبا نقاشی کنند کتاب و رمان خوش مطلب بنویسند یک اپلیکیشن کارآمد طراحی کنند. یک کارتن زیبا و یک بازی کامپیوتری پرمعنی همه اینها کارهایی است که فعالیتهای اجتماعی محسوب میشود.
وی ادامه داد: اینکه دانشجویان پزشکی به اردو بروند و ضمنا بیماران را در مناطق محروم معاینه کنند اینکه دانشجویان مهندسی در کار ساخت و ساز کمک صنعت باشند، این که دانشجویان تئاتر برای مردم نقاط دوردست، تئاتر و نمایش برگزار کنند هم اقدام اجتماعی است خلاصه باید چشمها را شست طور دیگری دید.
آئیننامه مدیریت دانشگاهها هیچ اقدامی را بدون فرآیند کارشناسی نمیپذیرد
غلامی در پاسخ به این سوال که یکی از انتقادهای مطرح شده این است که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مانند کوزهگری است که خود از کوزه شکسته آب میخورد و در واقع مدیریت در این وزارتخانه بهره چندانی از پژوهشهای علمی نمیبرد و برخی کارها بر پایه شهود و برداشت ذهنی و دست بالا و بر پایه تجربههای غیرمستند فردی انجام میشود، چه پاسخی دارید؟ گفت: صریح و روشن بگویم من این موضوع را قبول ندارم و آن را یک اتهام بیاساس میدانم. نه در مورد خودم و نه در مورد دیگر همکارانم.
وی افزود: من ۴۰ سال است که در آموزش عالی کشور مسئولیت دارم در تمام این مدت همیشه اینطور بوده است که تصمیمسازی در آموزش عالی کشور از پایینترین سطح و براساس نظام مدیریت مبتنی بر هرم انجام شده است. آئیننامه مدیریت دانشگاهها هیچ اقدامی را تکرار میکنم هیچ اقدامی را بدون فرآیند کارشناسی آن هم از پایینتر سطوح نمیپذیرد.
غلامی گفت: اجازه دهید مثالی ارائه کنم، قرار است دو واحد درسی در یک دوره تحصیلی ارائه شود، سرفصل دروس توسط متخصصان آن حوزه علمی پیشنهاد و طی جلسات متعدد کارشناسی تصویب میشود. سپس پیشنهادها به دانشکده ارسال شده و در شورای آموزشی دانشکده با حضور سایر مدیران گروهها به تصویب میرسد و در صورت تصویب آن و ارسال به دانشگاه در شورای آموزشی دانشگاه با حضور معاونان آموزشی دانشکدهها مطرح میشود و در صورت تصویب به شورای دانشگاه در حضور رئیس، معاونان و رؤسای دانشکدهها ابلاغ میشود. این روند در دانشگاههای بزرگ در این مرحله قابل اجرا است. در حالی که در دانشگاههای کوچک مرحله دیگری مبنی بر ارسال به معاونت آموزشی وزارت و طرح در شوراهای تخصصی و کارشناسی ادامه مییابد.
وزیر علوم بیان کرد: در این مثال، شما و مخاطبان محترم سلسله مراتب کارشناسی کلیه اقدامها را ملاحظه و مشاهده میکنید. البته کتمان نمیکنم که ممکن است برخی تصمیمهای غیرکارشناسانه مهم در مقاطعی اتخاذ شود یا اینکه تصمیمی در مقطعی خاص کارشناسانه به نظر برسد، اما در مقطعی دیگر کارشناسانه به نظر نیاید. در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و در نزد همکاران روشناندیش همیشه میتوان به یک تصمیم خرده گرفت و آن را تا مرحله «لغو» پیش برد.
انسانهای فرهیخته هرگز خود را در بند تصمیمات منقضی شده قرار نمیدهند
غلامی با اشاره به ادغام مراکز و موسسههای آموزش عالی گفت: برای مثال تصمیم گسترش مراکز آموزش عالی در سنوات گذشته به علت تقاضای اجتماعی برای ورود به آموزش عالی و رسیدن جمعیت جوان دهه ۵۰ به سن تقاضای آموزش عالی ممکن است یک تصمیم درست بوده که توسط مسئولان وقت گرفته شده است. اما همین اقدام در دهه ۹۰ به یک تهدید تبدیل شد. به دلیل کم تقاضا برای آموزش عالی و خالی ماندن بیش از ۵۰۰ هزار صندلی در دانشگاهها، همزمان همکاران من در آموزش عالی به سرعت با ادغام مؤسسات آموزش عالی کوچک و تازه تأسیس در دانشگاههای بزرگ و مادر، جلوگیری از هر گونه گسترش منتهی بهعدم ایجاد حتی یک واحد جدید در ۴ سال گذشته توانستند این نقیصه را برطرف کنند.
او به تغییر رویکرد واحدهای کم بازده به واحدهای فناوری اشاره کرد و گفت: هماکنون نیز با برنامهریزیهای به عمل آمده بسیاری از واحدهای آموزشی کمبازده به واحدهای فناوری پرمتقاضی تبدیل میشوند یا جهت آموزشها را به طرف آموزشهای مهارتی و اشتغالپذیر تغییر دادهاند. انسانهای فرهیخته هرگز خود را در بند تصمیمات منقضی شده قرار نمیدهند، بلکه هر دم در حال انطباق با تحولات هستند. به قول مولانا "هر نفس نو میشود دنیا و ما بیخبر از نو شدن اندر بقا عمر همچون جوی نو نو میرسد مستمری مینماید در جسد"
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری گفت: بنابراین نه تنها گزارهای که مطرح فرمودید را قبول ندارم بلکه دقیقاً ۱۸۰ درجه متضاد آن را مطرح میکنم البته هر اقدامی مستلزم اشتباه است و به قول معروف «فقط دیکته ننوشته غلط ندارد». هر کسی چیزی بگوید و یا بنویسد یا انجام دهد، میتوان در آن اقدام غلطهایی پیدا کرد ما نیز از این قاعده مستثنی نیستیم و معتقدیم علم و دیدگاه علمی سبب بروزخطاهای کمتری میشود، نسبت به زمانی که تصمیمات خلقالساعه باشد و با گزارههای احساسی یا بدون مداقه همراه شود.
آماری از مسئولانِ عضو هیات علمی نداریم
غلامی در پاسخ به این سوال که در حال حاضر چه تعداد از مسئولان و نمایندگان مجلس عضو هیئت علمی دانشگاهها هستند؟ گفت: بدیهی است که دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی و پارکهای علم و فناوری گنجینهای از نخبهترین نیروهای کارشناسی و تحصیل کرده در بالاترین مراتب علمی را در خود جای داده است. بسیاری از این افراد علاوه بر فعالیتهای روزمره خود که ناظر و آموزش آخرین یافتههای حوزههای مختلف علمی به دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی است، به امر پژوهش و کاوشهای علمی میپردازند و مسئولیت راهنمایی رسالههای تحصیلات تکمیلی در حوزه تخصصی خود را بر عهده دارند.
وی اظهار داشت: علاوه بر آن در نظر دانشگاه و دسته پژوهشی و فناوری سطوحی از مدیریت از پایینترین سطح یعنی مدیریت گروه آموزشی پژوهشی تا بالاترین سطح که ریاست دانشگاه پژوهشگاه یا پارک علم و فناوری است وجود دارد که در طول ارائه خدمات علمی پژوهشی و فناوری زمینه ارائه خدمات اجرایی را نیز فراهم میکند.
غلامی با اشاره به این که آماری از مسئولانی که عضو هیات علمی هستند، در دست نیست، گفت: درخصوص تعداد مسئولان کشور که عضو هیات علمی هم باشند، عدد دقیقی در دست نیست، اما نسبت به گنجینه بسیار غنی دانشگاهها، تعداد نسبتا کمی در مسئولیتهای کلان کشور به خصوص در حوزه اقتصاد و صنعت قرار دارند.
غلامی تصریح کرد: البته امید است دولتها به این گنجینه عظیم نیروی انسانی که هم تخصص و تعهد لازم نسبت به کشور را در ابعاد مختلف به نمایش گذاشتهاند توجه کنند. شاهد مدعای اینجانب این است که در تمامی مأموریتهای محوله در حوزه آموزشی علمی و پژوهش فناوری دانشگاهها جلوتر از برنامههای پیشبینی شده هستند.
جبران مافات در حوزه جامعه محوری
وزیر علوم گفت: موضوع جامعه محوری دانشگاهها در سه سال گذشته مورد توجه جدی قرار گرفته و به سرعت در حال جبران مافات هستیم و امیدوارم که در مدیریت ۴ سال آینده نقش پررنگ دانشگاه در رفع نیازهای جامعه روشن شود. هر چند که ظهور شرکتهای دانش بنیان و افزایش تعداد آنها به ۷ هزار شرکت توانست بخشی از ضربات وارده بر پیکر اقتصاد ایران در اثر تحریمهای خردکننده نظام استکبار را خنثی کند. ما اعتقاد داریم در صورتی که دانشگاه یا همان علم، محور توسعه قرار گیرد در اندک زمان میتوان با توسعه فناوریهای نوین، مشکلات اقتصادی را در مسیر حل شدن قرار داد و بخش عمدهای از نیازهای روزمره جامعه را حل کرد.
وی در پاسخ به این سوال که با توجه به آمادگی وزارت علوم برای مشارکت در تربیت نیروی انسانی متخصص و آموزش دیده در حوزههای بازرسی، دولت چقدر از توان دانشگاهها برای مقابله با فساد بهره جستهاند؟ گفت: گنجینه متخصصان که در دانشگاههای کشور مستقر هستند میتوانند در بخشهای مختلف مورد استفاده قرار گیرند. اینکه چه تعداد از دانشگاهیان در امر نظارت در بخشهای مختلف به کار گرفته شدهاند مشخص نیست، اما با توجه به نابسامانیهای متعدد در حوزههایی مثل قاچاق کالا و ارز، مالیات بر عایدی بورس و تأمین مالی بنگاههای اقتصادی، صنعتی، و دهها بلکه صدها حوزه دیگر علوم است که بروکراسی وجود دارد و لازم است از ظرفیت علمی دانشگاهها برای رفع آنها استفاده کرد.
وی اظهار داشت: ما معتقدیم اگر از محققان موجود در دانشگاهها که بخش مهمی از توان بالقوه موجود در کشور محسوب میشوند به درستی استفاده شود، بسیاری از معضلات به راحتی قابل کنترل و حتی حل شدن است. برای مثال به همین موضوع کووید-۱۹، هر چند گسترش فوقالعادهای یافت، اما با ورود دانشگاهها و ایثار پزشکان و کادر درمانی به خوبی کنترل شد.
امروز دیگر هیچ پزشک خارجی در کشور وجود ندارد
غلامی خاطر نشان کرد: دانشگاهیان به کمک مردم آمدند و با تولید وسایل حفاظت شخصی محیطی در مرحله اول، سپس تولید وسایل و دستگاههای بیمارستانی، پس از آن انواع اپلیکیشنهای هشدار دهنده، انواع داروهای مکمل و در آخر هم تولید واکسن توانستند این فاجعه را کنترل کنند. در صورتی که این ظرفیتها در کشور وجود نداشت این فاجعه میتوانست ابعاد بسیار وسیعتر در کشوری مثل ایران که به گفته مسئولان نظام استکبار تحت «سنگینترین تحریمهای تاریخ» قرار گرفته است، داشته باشد.
وزیر علوم درباره پیشرفت نظام دانشگاهی در حوزه تربیت نیروی انسانی گفت: دانشگاهها در حوزه آموزش نیروهای انسانی متخصص و آموزشدیده آنچنان پیشرفتی داشتهاند که امروز دیگر هیچ پزشک خارجی در کشور وجود ندارد. همه اقدامهای مهندسی از ساخت و سازهای عظیم پلها، بزرگراهها، خطوط ریلی، فرودگاهها، پالایشگاهها، پتروشیمی، پهپادها، موشکها و کلیه لوازم دفاعی و ... در داخل کشور با حمایت همین قشر طراحی، کنترل و تولید میشود.
وی تاکید کرد: بنابراین اینجانب بدون لکنت میگویم استفاده از نیروهای دانشگاهی در کنترل فساد در کشور با بالاترین ضریب تأثیر موفق خواهد بود. استاد دانشگاهی که دریافت ۱۰۰ برابر دستمزد را رها کرده و در سرزمین خود به فعالیت ادامه میدهد، هرگز راضی به تاراج منابع کشور خود نخواهد بود.