در دهه ۷۰ پروژه پایانه شرق کلید خورد، قرار بود پایانهای باشد بزرگ با امکانات لوکس برای مسافرانی که از شمال و شرق کشور وارد تهران شده یا خارج میشوند، به همین علت کار ساختش را در اراضی مجاور جاده دماوند در مساحتی حدود ۳۰ هکتار آغاز کردند، پایانه شرقی که روزگاری نه چندان دور جزو پروژههای پر طمطراق شهرداری تهران بود، این روزها حال خوبی ندارد و خاک میخورد تا بلکه مدیریت شهری تدبیر کند و آن را افتتاح کند.
جامعه ۲۴ - مطالعات و کار اجرایی این پایانه شروع شد و آنگونه که مدیران اسبق شهرداری مدعی هستند با پیشرفت بیش از ۹۰ درصد تحویل مدیریت سابق شهرداری داده شد تا با تکمیل، از آن استفاده کنند؛ اما چهار سال گذشت و خبری از افتتاح و بهره برداری نبود حتی این عدم افتتاح صدای محسن هاشمی رئیس سابق شورای شهر تهران را نیز در آورد و با کنایه به اینکه پایانه تبدیل به لانه کبوتر شده گفته بود: معمولا بخشهایی از پروژههای عمرانی را افتتاح میکنند و بعد از افتتاح نسبت به تکمیل مابقی ابعاد آن اقدام میکنند، من از این مجموعه بازدید کردم و به نظرم ساختمان اصلی ترمینال شرایط مناسبی برای افتتاح دارد.
وی همچنین اظهار کرده بود که میتوان سالن اصلی ترمینال را افتتاح کرد و مابقی فضاها نیز به نوبت به بهرهبرداری برسد و در ادامه گفته بود که با وجود اعلام مدیران شهری قبلی مبنی برپیشرفت۹۹ درصدی این پروژه برخیها میگویند این پروژه ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد که البته از نظر من میتوان در همین حد نیز از ترمینال شرق بهرهبرداری کرد و در نهایت باید حناچی و معاون حمل و نقل در این خصوص تصمیمگیری کنند.
در حالی هاشمی توپ را به زمین شهردار و معاونیش میاندازد که آنها نیز در یک جلسهای در شورا برای افتتاح این پروژه نتوانستند به جمع بندی نهایی برسند و حتی پیشنهاد تغییر کاربری یا کاربری مختلط را پیشنهاد دادند، بگونهای که صبوری معاون فنی و عمرانی شهرداری وقت پیشنهاد میدهد: پارک سرخه حصار با ۶۶۰ هکتار مساحت، به مدت ۳۰ سال در اختیار شهرداری تهران گذاشته شده است و میتوان با یک ساماندهی درست و با استفاده از ظرفیت محل ترمینال شرق جدید، این مجموعه را به یک مجتمع فرهنگی و فراغتی بزرگ در شرق تهران تبدیل کنیم و به عنوان یک مرکز توریستی فعال باشد.
در این جلسه مصطفی کاظمی مدیر کل دفتر شهردار تهران نیز پیشنهاد بازطراحی کاربری این پایانه را داده و افزوده بود: با توجه به بررسیهای انجام شده با احتساب قیمت زمینهایی که باید خریداری شود پایانه شرق نیازمند هزار میلیارد تومان است و آیا واقعا صلاح است که در این شرایط مالی این کار صورت گیرد؟ و در نهایت مقرر شده بود که حداکثر ظرف مدت یک ماه کارشناسان کمیسیونهای شورا و معاونین مربوطه در شهرداری یک بازنگری در مورد پیشنهاد پایانه شرق با محوریت سرمایه گذاری و تلفیق برنامههای حمل و نقل و فرهنگی ارائه دهند.
هرچند یک ماهی که در نظر گرفتند هیچ وقت سر نرسید و با اتمام مدیریت شهری و تحویل آن به مدیران جدید مسئله پایانه شرق همچنان در محاق ماند؛ اما هفته گذشته باز هم بحث پایانه شرق و تعیین تکلیف آن مطرح شد به طوریکه ناصر امانی در صحن علنی شورای شهر در باب خاک خوردن پایانه شرق تذکر میدهد و میگوید: پایانه شرق با وجود هزینههای میلیاردی هنوز به بهره برداری نرسیده و رها شده است و این مجموعه در حال خاک خوردن است که باید شهردار و شورا برای آن اقدامی عاجل داشته باشد، پیشرفت فیزیکی این پروژه در حد ۹۵ درصد بود، اما الان تخریب شده و این چهارسال رها شده و نباید اجازه دهیم که بیشتر از این تخریب شود چراکه به دلیل رهاشدگی "عقب رفت" داشته است.
امانی با بیان اینکه پایانه شرق جزو پروژههایی است که خیلی راحت میشود با صرف هزینهای افتتاح کرد ادامه میدهد: مدیران پیشین میخواستند این پایانه را شهربازی کنند که به نتیجه نرسید؛ اما این ظلم در حق مردم است که هزینههای میلیاردی رها شده است و الان بخاطر چندمیلیارد تومان معطل مانده است.
پایانه شرق هنوز هم معطل تصمیم مدیریت شهری است. هرچند که رئیس کمیسیون حمل ونقل شورای شهر تهران از برگزاری جلسهای در هفته آتی برای تعیین تکلیف گرههای افتتاح پایانه خبر میدهد.
جعفر تشکری هاشمی در مورد سرانجام پایانه شرق میگوید: پایانه شرق تقریبا تکمیل است و به غیر از نصب پله برقی و آسانسور هیچ کار دیگری ندارد با این حال میبینیم که افتتاح نشده و این عدم بهره برداری در حالی است که پایانه فعلی فضا و امکانات کم و سرپناه محدودی دارد و باید کوچ کند.
وی با بیان اینکه در پایانهها باید به بحث رفاه و احترام به مسافر و ارائه امکانات مناسب توجه شود که متاسفانه این اتفاق در پایانه فعلی رخ نمیدهد، میافزاید: پایانه باید متناسب با شأن مردم، رانندگان و شرکتها باشد و آنها حق دارند که از محیطی مناسب استفاده کنند.
رئیس کمیسیون حمل ونقل شورای شهر تهران در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه برخی کارشناسان معتقدند که این پایانه با توجه به علاقه مردم برای سفر با خودروی شخصی به شمال کشور کارآیی خود را از دست داده است، میگوید: این یک واقعیت است که به دلیل افزایش مالکیت خودروی شخصی و جذابیت سفر با خودروی شخصی؛ سفر با اتوبوس بین شهرها نسبت به گذشته کاهش یافته است؛ اما با اینحال هنوز بخش زیادی از مردم برای تردد بین شهری از اتوبوس استفاده میکنند.
بیشتر بخوانید:رصد ماهوارهای فروریزش و فرونشست زمین در ۲.۵ میلیون نقطه از تهران
تشکری هاشمی با اشاره به مضرات قرارگیری این پایانهها در داخل شهر بر لزوم ساماندهی آنها تاکید میکند و ادامه میدهد: شهر تهران در حال حاضر چهار پایانه در داخل خود دارد و اتوبوسها برای سوختگیری، نظافت و ... مجبور هستند از پایانهها استفاده کنند که عملا نقاط خوب شهری را درگیر آلودگی صوتی و هوا کردهایم و باتوجه به این موضوع نگاه ما به پایانهها به این نحوه باید باشد که پایانههایی را در حریم شهر و در خارج از محدودههای مسکونی پیش بینی کنیم تا مخل جریان ترافیک نباشند و محلهایی کوچک مقیاس نیز در داخل شهر ایجاد کنیم که صرفا کار سوار و پیاده کردن مسافر را انجام دهند.
وی در تشریح این ایده گفت: ما با داشتن ۲ پایانه در ۲ طرف تهران میتوانیم مانع از ورود اتوبوس به شهر برای سوخت گیری، تعمیرات، خواب و استراحت و... شویم و این اتوبوسها تنها برای سوار و پیاده کردن مسافر میتوانند وارد شهر شوند، لذا طرح کلی مدنظر ما این است که با داشتن ۲ پایانه در شرق که پایانه موجود است، پایانهای در غرب یا جنوب غرب احداث کنیم که اتوبوسها برای استراحت وارد این ۲ پایانه شوند؛ اما هنگامی که میخواهند مسافران خود را سوار کنند، نقاط متعددی در داخل شهر پیش بینی میکنیم که اتوبوس و مسافر در این مدل در این پایانههای غیر متمرکز و کوچک مقیاس مستقر شده و اتوبوس هم صرفا در این نقاط توقف کرده و مسافر را سوار میکند، لذا نیازی به اینکه نقاط خوب شهری برای پارک اتوبوسها اختصاص دهیم، نخواهیم داشت.
این عضو شورای شهر تهران در مورد دسترسی به این پایانهها نیز میگوید: یکی از موضوعات مهم در این مدل، دسترسی سریع و آسان مردم به پایانهها است که بر همین اساس میبایست سیستم اتوبوسرانی و مترو را برای مسافران این پایانهها فراهم کنیم، خوشبختانه در شرق تهران اتوبوسهای بی آر تی امکان این سرویس دهی را دارند چرا که در جنب پایانه، مبداء اتوبوسهای بی ار تی است و مترو در فاصله دو و نیم کیلومتری از پایانه است و جزو برنامههای آتی شهرداری است که از ایستگاه جشنواره تا پایانه شرق، مترو را گسترش دهد و در آینده دسترسی مترو هم خواهیم داشت، اما فعلا اتوبوسها میتوانند این پوشش را ایجاد کنند.
تشکری هاشمی در مورد پایانه غرب نیز ادامه میدهد: طبعا برای غرب تهران نیز بایستی در محدوده خطوط سه یا چهار مترو، مکانهای برای احداث پایانه غرب پیش بینی کرد؛ اما آنچه که مشخص است این است که پایانه شرق میتواند به پوشش مسافرانی که از شرق و شمال کشور وارد تهران میشوند و پایانه غرب نیز پذیرای مسافران غرب و جنوب کشور باشد؛ این نکته قابل ذکر است که با انتقال پایانه به حریم شهر ترافیک در میدان آزادی، بعثت و بیهقی مدیریت میشود.
وی در مورد تغییر کاربری این مجموعه با بیان اینکه کاربری اصلی این مکان، پایانه است، اما میتواند در کنار آن کاربریهای دیگری تعریف کرد میافزاید: ما این موضوع را با دقت و تأمل بررسی میکنیم و جلسهای را با مسئولان مربوطه در شهرداری در هفته آینده برگزاری خواهیم کرد تا از دیدگاههای دوستانمان مطلع شویم و میتوانیم تغییراتی در الگو ایجاد کنیم.